Lekcja 9. Tryb warunkowy w języku polskim

Tryb warunkowy to „zrobiłbym”, „chciałabym”, „gdybym wiedział”. Bez niego trudno grzecznie o coś poprosić w urzędzie, umówić się do lekarza czy doradzić koledze.

Tworzymy go od formy czasu przeszłego (lekcja 6) z cząstką by i końcówką osobową.

Jak tworzyć tryb warunkowy

Do formy czasu przeszłego 3. osoby dodajemy -by- i końcówkę: zrobił → zrobiłbym, zrobiła → zrobiłabym, zrobili → zrobilibyśmy.

Przykłady w zdaniach:

• Zrobiłbym to dzisiaj, ale nie mam czasu.
• Na twoim miejscu zadzwoniłabym do agencji.
• Chętnie pojechalibyśmy nad morze.
• Dziewczyny wolałyby pracować razem.

Najważniejsze czasowniki

Nieregularne są tylko te czasowniki, które są nieregularne w czasie przeszłym (mógł, szedł, wziął).

Przykłady w zdaniach:

• Byłbym wdzięczny za szybką odpowiedź.
• Mogłabym zacząć od poniedziałku.
• Czy miałby pan chwilę?

Ruchome by

Cząstka by z końcówką może stać po pierwszym wyrazie zdania: Chciałbym zapytać = Ja bym chciał zapytać; Co byś zrobił? W jednym zdaniu używamy by tylko raz.

Przykłady w zdaniach:

• Ja bym tego nie podpisywał.
• Co byś zrobił na moim miejscu?
• Tu byśmy mieli bliżej do pracy.

Gdyby

W zdaniach nierzeczywistych: gdyby + końcówka osobowa + forma na -ł: Gdybym miał czas, pomógłbym ci. Końcówka łączy się z gdy: gdybym miał, nie „gdy miałbym”.

Przykłady w zdaniach:

• Gdybym znał polski lepiej, szukałbym pracy w biurze.
• Gdyby nie padało, poszlibyśmy na spacer.
• Gdybyś potrzebował pomocy, zadzwoń.

Żeby

Po chcieć, prosić, mówić i w zdaniach celowych: żeby + końcówka + forma na -ł: Chcę, żebyś przyszedł. Przy tym samym podmiocie — bezokolicznik: Przyjechałem, żeby pracować.

Przykłady w zdaniach:

• Szef chce, żebyśmy przyszli o szóstej.
• Powiedz mu, żeby zadzwonił.
• Uczę się polskiego, żeby zdać egzamin.

Uprzejme prośby

Do obcej osoby „Chcę…” brzmi zbyt bezpośrednio. W urzędzie, u lekarza i w pracy lepiej użyć trybu warunkowego:

Przykłady w zdaniach:

• Chciałabym umówić się na wizytę.
• Czy mógłby pan mówić trochę wolniej?
• Prosiłbym o zaświadczenie o zatrudnieniu.

Akcent

Akcent pada tam, gdzie w czasie przeszłym: ZRO-bił-bym (3. sylaba od końca), w liczbie mnogiej — na 4. sylabę od końca: zro-BI-li-by-śmy.

Częste błędy

• Chciałem (czas przeszły) i chciałbym (prośba) to różne formy.
• Gdy miałbym czas — błąd; poprawnie: Gdybym miał czas.
• Gdybym bym, ja bym chciałbym — podwójne by.
• Jakbym zamiast gdybym — styl potoczny.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1. Utwórz tryb warunkowy

1. robić — ja (mężczyzna)
2. pojechać — ona
3. kupić — my (mężczyźni)
4. mieć — wy (kobiety)
5. chcieć — oni
6. móc — ty (kobieta)

Odpowiedzi: robiłbym, pojechałaby, kupilibyśmy, miałybyście, chcieliby, mogłabyś.

Ćwiczenie 2. Dokończ zdania z gdyby

1. Gdybym (mieć) … czas, (pomóc) … ci.
2. Gdyby on (wiedzieć) …, (zadzwonić) … .
3. Gdybyśmy (mieszkać) … bliżej, (przychodzić) … pieszo.

Odpowiedzi: miał, pomógłbym; wiedział, zadzwoniłby; mieszkali, przychodzilibyśmy.

Ćwiczenie 3. Powiedz uprzejmie

1. Chcę zapytać o urlop.
2. Pomóż mi z tym formularzem.
3. Daj mi długopis.

Odpowiedzi: Chciałbym (Chciałabym) zapytać o urlop. Czy mógłbyś mi pomóc z tym formularzem? Czy mógłbyś dać mi długopis?

Co dalej

Następna lekcja: aspekt czasownika — kiedy robić, a kiedy zrobić.