Lekcja 13. Rzeczowniki nieregularne: człowiek — ludzie, rok — lata
Nasze materiały okazały się pomocne? Dodaj Jobework do preferowanych źródeł, a Google będzie częściej pokazywać Ci nasze artykuły.
Większość rzeczowników odmienia się regularnie, ale najczęstsze wyrazy — człowiek, dziecko, rok, ręka, oko, brat — mają formy nieregularne.
W tej lekcji: nieregularna liczba mnoga, e ruchome i oboczności, rzeczowniki na -ę, na -anin, nazwy narodowości oraz rzeczowniki występujące tylko w liczbie mnogiej.
Nieregularna liczba mnoga
Warto uczyć się od razu mianownika, dopełniacza i narzędnika liczby mnogiej:
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | D. lm. | N. lm. |
|---|---|---|---|
| człowiek | ludzie | ludzi | ludźmi |
| dziecko | dzieci | dzieci | dziećmi |
| rok | lata | lat | latami |
| brat | bracia | braci | braćmi |
| przyjaciel | przyjaciele | przyjaciół | przyjaciółmi |
| ręka | ręce | rąk | rękami / rękoma |
| oko | oczy | oczu | oczami / oczyma |
| ucho | uszy | uszu | uszami |
| pan | panowie | panów | panami |
| tydzień | tygodnie | tygodni | tygodniami |
| dzień | dni | dni | dniami |
Przykłady w zdaniach:
- W firmie pracuje dużo młodych ludzi.
- Mam dwoje dzieci.
- Mieszkam w Polsce od trzech lat.
- Spotkałem się z przyjaciółmi z Ukrainy.
E ruchome i oboczności
W wielu rzeczownikach samogłoska znika lub zmienia się w przypadkach zależnych: pies → psa, stół → stołu, ząb → zęba.
| Mianownik | Dopełniacz | Zmiana |
|---|---|---|
| pies | psa | e |
| sen | snu | e |
| ojciec | ojca | e |
| dzień | dnia | e |
| tydzień | tygodnia | tydz- → tygodn- |
| cukier | cukru | e |
| stół | stołu | ó → o |
| lód | lodu | ó → o |
| Kraków | Krakowa | ó → o |
| ząb | zęba | ą → ę |
| mąż | męża | ą → ę |
| miesiąc | miesiąca (lm. miesięcy) | ą → ę lm. |
Przykłady w zdaniach:
- Nie mam psa, mam kota.
- Jadę do Krakowa w piątek.
- Pracuję tu od tygodnia.
Rzeczowniki na -ę
Rzeczowniki nijakie na -ę mają rozszerzony temat: imię → imienia, zwierzę → zwierzęcia.
| Mianownik | Dopełniacz | Liczba mnoga | D. lm. |
|---|---|---|---|
| imię | imienia | imiona | imion |
| ramię | ramienia | ramiona | ramion |
| zwierzę | zwierzęcia | zwierzęta | zwierząt |
| kurczę | kurczęcia | kurczęta | kurcząt |
Przykłady w zdaniach:
- Jak masz na imię? — Mam na imię Oksana.
- Proszę wpisać imię i nazwisko.
Rzeczowniki na -anin
W liczbie mnogiej tracą -in: Amerykanin → Amerykanie, D. lm. często bez końcówki: Rosjan.
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | D. lm. |
|---|---|---|
| Amerykanin | Amerykanie | Amerykanów |
| Rosjanin | Rosjanie | Rosjan |
| Słowianin | Słowianie | Słowian |
| mieszczanin | mieszczanie | mieszczan |
Kraje i narodowości
Niemcy to nazwa kraju i mieszkańców; Czechy — nazwa kraju w liczbie mnogiej. Nazwy mieszkańców piszemy wielką literą, przymiotniki — małą.
| Kraj | Mężczyzna | Kobieta | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| Polska | Polak | Polka | Polacy |
| Ukraina | Ukrainiec | Ukrainka | Ukraińcy |
| Niemcy | Niemiec | Niemka | Niemcy |
| Białoruś | Białorusin | Białorusinka | Białorusini |
| Czechy | Czech | Czeszka | Czesi |
| Litwa | Litwin | Litwinka | Litwini |
| Rosja | Rosjanin | Rosjanka | Rosjanie |
| USA / Ameryka | Amerykanin | Amerykanka | Amerykanie |
Przykłady w zdaniach:
- Jestem Ukraińcem, a moja żona jest Polką.
- Mój brat pracuje w Niemczech.
- Na budowie są Polacy, Ukraińcy i Białorusini.
Rzeczowniki tylko w liczbie mnogiej
Czasownik też stoi w liczbie mnogiej: Drzwi są otwarte.
- drzwi
- spodnie
- okulary
- nożyczki
- urodziny
- wakacje
- plecy
- usta
- pieniądze
Przykłady w zdaniach:
- Zamknij drzwi, proszę.
- Gdzie są moje okulary?
- W sobotę mam urodziny.
Rzeczowniki nieodmienne
menu, kakao, jury; muzeum nie odmienia się w liczbie pojedynczej, ale w mnogiej tak: muzea, muzeów.
Liczebniki z trudnymi rzeczownikami
Po 2–4 — mianownik lm., po 5 i więcej — dopełniacz lm.:
| Rzeczownik | 2, 3, 4 | 5 i więcej |
|---|---|---|
| rok | dwa lata | pięć lat |
| dzień | dwa dni | pięć dni |
| tydzień | dwa tygodnie | pięć tygodni |
| miesiąc | dwa miesiące | pięć miesięcy |
| tysiąc | dwa tysiące | pięć tysięcy |
| złoty | dwa złote | pięć złotych |
| człowiek | dwóch ludzi / dwie osoby | pięciu ludzi / pięć osób |
Przykłady w zdaniach:
- Umowa jest na dwa lata.
- Za pięć dni dostanę wypłatę.
- To kosztuje trzy tysiące złotych.
Częste błędy
- pięć roków → pięć lat.
- z dziećmami → z dziećmi.
- Drzwi jest otwarte → są otwarte.
- w Niemcach → w Niemczech.
Ćwiczenia
Ćwiczenie 1. Utwórz liczbę mnogą
- człowiek
- dziecko
- brat
- ręka
- oko
- Ukrainiec
Odpowiedzi: ludzie, dzieci, bracia, ręce, oczy, Ukraińcy.
Ćwiczenie 2. Wstaw dopełniacz
- Nie mam (pies) … .
- Szukam (ojciec) … .
- Nie ma (cukier) … .
- Jadę do (Kraków) … .
Odpowiedzi: psa, ojca, cukru, Krakowa.
Ćwiczenie 3. Liczebniki
- 3 (rok)
- 5 (rok)
- 2 (tydzień)
- 7 (miesiąc)
- 4 (tysiąc)
Odpowiedzi: trzy lata, pięć lat, dwa tygodnie, siedem miesięcy, cztery tysiące.
Co dalej
Powtórz przypadki (lekcja 3) z tymi wyrazami i spróbuj opowiedzieć o sobie: od ilu lat mieszkasz w Polsce, z kim pracujesz, ile masz dzieci.
Jeśli artykuł okazał się pomocny, oznacz Jobework jako preferowane źródło — nasze nowe materiały będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach Google.
Wszystkie lekcje kursu
- Lekcja 1. Alfabet i czytanie (język polski)
- Lekcja 2. Rodzaje rzeczowników: męski, żeński, nijaki
- Lekcja 3. Przypadki. Przegląd 7 przypadków: mianownik, biernik, dopełniacz i inne
- Lekcja 3.1. Przypadki w liczbie pojedynczej: tabele końcówek
- Lekcja 3.2. Przypadki w liczbie mnogiej: tabele końcówek
- Lekcja 4. Liczba mnoga w języku polskim
- Lekcja 5. Czas teraźniejszy czasowników w języku polskim
- Lekcja 6. Czas przeszły w języku polskim
- Lekcja 7. Czas przyszły w języku polskim: tabela i przykłady
- Lekcja 8. Tryb rozkazujący w języku polskim
- Lekcja 9. Tryb warunkowy w języku polskim
- Lekcja 10. Aspekt czasownika w języku polskim: dokonany i niedokonany
- Lekcja 11. Przysłówki w języku polskim
- Lekcja 12. Partykuły w języku polskim: chyba, przecież, właśnie, aż, dopiero
- Lekcja 13. Rzeczowniki nieregularne: człowiek — ludzie, rok — lata — jesteś tutaj