Lekcja 5. Czas teraźniejszy czasowników w języku polskim
Tabela końcówek czasu teraźniejszego polskich czasowników
| Osoba | K. 1 (-ać) | K. 2 (-eć, -ąć, -ić) | K. 3 (-yć, -ić z miękkim tematem) | K. 4 (czasowniki nieregularne) |
|---|---|---|---|---|
| Ja | -ę | -ę | -ę | jestem, mam, idę |
| Ty | -asz | -esz | -ysz | jesteś, masz, idziesz |
| On/Ona/Ono | -a | -e | -y | jest, ma, idzie |
| My | -amy | -emy | -ymy | jesteśmy, mamy, idziemy |
| Wy | -acie | -ecie | -ycie | jesteście, macie, idziecie |
| Oni/One | -ają | -ą | -ą | są, mają, idą |
Opis wzorów odmiany
Wzór 1: czasowniki zakończone na -ać
Przykłady: pisać, czytać
Mają końcówki: -ę, -asz, -a, -amy, -acie, -ają
To najbardziej typowa grupa czasowników pierwszej koniugacji.
Wzór 2: czasowniki zakończone na -eć, -ąć, -ić
Przykłady: jeść, płakać, mówić – w przypadku niektórych czasowników z tym zakończeniem końcówki są podobne do wzoru 1, ale z pewnymi zmianami.
Końcówki: -ę, -esz, -e, -emy, -ecie, -ą
Wzór 3: czasowniki zakończone na -yć, -ić (z miękkim tematem)
Przykłady: uczyć, słyszeć
Końcówki: -ę, -ysz, -y, -ymy, -ycie, -ą
Czym jest „miękki temat”?
-
Temat czasownika to główna część wyrazu bez końcówki bezokolicznika.
-
Miękki temat to temat zakończony na spółgłoskę miękką lub dźwięk, który ulega zmiękczeniu (np. spółgłoski -ś, -ź, -ć, -ń).
-
W języku polskim często powoduje to oboczności w temacie podczas odmiany, zwłaszcza w czasie teraźniejszym.
Wzór 4: czasowniki nieregularne
Przykłady: być, mieć, iść
Te czasowniki mają własne formy, których trzeba nauczyć się osobno.
Najczęstsze polskie czasowniki nieregularne (czas teraźniejszy)
| Bezokolicznik | Ja (1. os. lp.) | Ty (2. os. lp.) | On/Ona/Ono (3. os. lp.) | My (1. os. lm.) | Wy (2. os. lm.) | Oni/One (3. os. lm.) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| być | jestem | jesteś | jest | jesteśmy | jesteście | są |
| mieć | mam | masz | ma | mamy | macie | mają |
| iść | idę | idziesz | idzie | idziemy | idziecie | idą |
| dać | daję | dajesz | daje | dajemy | dajecie | dają |
| wiedzieć | wiem | wiesz | wie | wiemy | wiecie | wiedzą |
| chcieć | chcę | chcesz | chce | chcemy | chcecie | chcą |
| mówić | mówię | mówisz | mówi | mówimy | mówicie | mówią |
| jeść | jem | jesz | je | jemy | jecie | jedzą |
| pić | piję | pijesz | pije | pijemy | pijecie | piją |
| iść (pieszo) | idę | idziesz | idzie | idziemy | idziecie | idą |
Zadania
Odmień czasownik w czasie teraźniejszym:
- pisać
- jeść
- chodzić
Zadanie 2. Uzupełnij luki poprawnymi formami czasowników w czasie teraźniejszym:
-
Ja ______ (czytać) ciekawą książkę.
-
Ty ______ (biegać) codziennie rano.
-
On ______ (pracować) w dużej firmie.
-
My ______ (słuchać) muzyki razem.
-
Wy ______ (jeść) obiad w restauracji.
-
Oni ______ (uczyć się) nowych słów.