Godzina po polsku: która godzina, o której, od szóstej do czternastej, w poniedziałek

Na rozmowie kwalifikacyjnej, w grafiku zmian, a nawet w wiadomości od przełożonego szybko okazuje się, że zegar trzeba czytać po polsku. Piszą ci „zaczynamy o szóstej”, „koniec zmiany o czternastej trzydzieści”, „od poniedziałku do piątku” i za każdą frazą stoją własne końcówki. Dobra wiadomość: reguł jest niewiele. Poniżej omawiamy, jak zapytać o godzinę, jak ją nazwać na dwa sposoby (oficjalny i potoczny) oraz jak powiedzieć, że potrzebujesz poniedziałku albo godzin od szóstej do dwudziestej drugiej.

Jak zapytać o godzinę

• Która godzina? albo Która jest godzina?
• Ile jest czasu? — potocznie.
• O której godzinie zaczynasz pracę?
• O której kończysz?

Zwróć uwagę na dwa słowa: która (rodzaj żeński, bo chodzi o godzinę) i której (miejscownik po przyimku o). To to samo „która”, tylko w różnych przypadkach.

Odpowiedź: liczebniki porządkowe rodzaju żeńskiego

Godzina to rzeczownik rodzaju żeńskiego, więc liczebniki się zmieniają: pierwsza, druga, trzecia, czwarta, piąta, szósta, siódma, ósma, dziewiąta, dziesiąta, jedenasta, dwunasta. Odpowiadając na „Która godzina?”, używamy mianownika: Jest piąta. Jest wpół do ósmej. Na „O której?” — miejscownik z końcówką -ej: o piątej, o szóstej, o ósmej, o dwunastej.

Dwa sposoby nazywania czasu

Oficjalny (24-godzinny) stosuje się w rozkładach, ogłoszeniach i w pracy: czternasta trzydzieści (14:30), dwudziesta druga (22:00), szósta piętnaście (6:15). Jest jednoznaczny i nikt się nie pomyli.

Potoczny (12-godzinny) używany na co dzień, ze słowami „po” i „za”:

• piętnaście po trzeciej albo kwadrans po trzeciej — 3:15.
• wpół do czwartej — 3:30.
• za piętnaście czwarta albo za kwadrans czwarta — 3:45.
• za dziesięć szósta — 5:50.
• dziesięć po piątej — 5:10.

Uwaga na „wpół do”: wpół do trzeciej to 2:30, nie 3:30. Osoby mówiące po ukraińsku czy rosyjsku znają tę konstrukcję z własnego języka, ale warto ją zapamiętać.

Od … do: zmiany w pracy

Dla przedziału czasu używamy od + dopełniacz i do + dopełniacz: od szóstej do czternastej, od ósmej do szesnastej. Oto typowy grafik zmian:

• Pierwsza zmiana: od szóstej do czternastej.
• Druga zmiana: od czternastej do dwudziestej drugiej.
• Trzecia zmiana: od dwudziestej drugiej do szóstej.

Dni tygodnia

Nazwy: poniedziałek, wtorek, środa, czwartek, piątek, sobota, niedziela. Na pytanie „kiedy?” używamy w + biernik: w poniedziałek, we wtorek, w środę, w czwartek, w piątek, w sobotę, w niedzielę. Przed „wtorek” dochodzi e dla łatwiejszej wymowy: we wtorek.

• W poniedziałek zaczynam o szóstej.
• We wtorek mam wolne.
• W sobotę pracuję do czternastej.

Dla przedziału dni: od poniedziałku do piątku (dopełniacz). A dla czynności powtarzalnych — w poniedziałki albo co poniedziałek.

Pory dnia

• rano; w południe; po południu; wieczorem; w nocy.
• zmiana poranna / popołudniowa / nocna.

Jak często: co, raz, codziennie

• codziennie; co tydzień; co godzinę; co dwie godziny.
• raz w tygodniu; dwa razy w miesiącu.
• zawsze, często, czasem, rzadko, nigdy.

Jak długo: przez, za, temu

• przez dwie godziny.
• za godzinę — w przyszłości.
• godzinę temu.
• od dwóch lat.

Zwroty o spóźnieniu i przerwach

W codziennych sytuacjach na zmianie przydają się gotowe konstrukcje:

• Spóźnię się o dziesięć minut.
• Zaczynam za pięć minut.
• Przerwa jest o dziewiątej.
• Czy mogę wyjść wcześniej? (wcześniej — przed czasem, później — po czasie).
• Do zobaczenia jutro o szóstej!

Warto je przeczytać na głos kilka razy, żeby końcówki (o dziewiątej, o szóstej) weszły w nawyk.

Dialog o grafiku

• — O której zaczynasz pracę w poniedziałek?
• — O szóstej. A ty?
• — Ja mam drugą zmianę, od czternastej do dwudziestej drugiej.
• — Spotkamy się w sobotę wpół do trzeciej?

Trzy typowe błędy

1. „O szósta”. Poprawnie: o szóstej. Po o liczebnik porządkowy stoi w miejscowniku.
2. „W wtorek”. Poprawnie: we wtorek.
3. „Wpół do trzeciej” jako 3:30. To 2:30. Wpół do czwartej to 3:30.

Praktyka

Powiedz po polsku, używając formy w nawiasie.

1. Zaczynam pracę ___ (szósta).
2. Pracuję od poniedziałku ___ piątku.
3. ___ wtorek mam wolne.
4. 2:30 potocznie: ___ do trzeciej.
5. Koniec zmiany ___ czternastej trzydzieści.
6. Spotykamy się ___ sobotę.
7. Autobus jeździ ___ pół godziny.
8. Pracuję ___ osiem godzin.

Odpowiedzi: 1 — o szóstej; 2 — do; 3 — We; 4 — wpół; 5 — o; 6 — w; 7 — co; 8 — przez.

Podsumowanie

Zapamiętaj schemat: Która godzina? — mianownik, O której? — miejscownik z końcówką -ej, od … do — dopełniacz, a w + dzień — biernik. W grafikach pracy wystarczy ci wersja 24-godzinna i od niej warto zacząć.