Zaimki osobowe po polsku: go czy jego, cię czy ciebie, do niego, z nią

Słowa „ja”, „ty”, „on” mają w polskim wiele form, a najczęściej widzimy je nie w mianowniku, lecz w przypadkach zależnych: „zobaczę cię”, „zadzwonię do niego”, „rozmawiam z nią”. Tu początkujący się gubią: w polskim są formy krótkie (go, cię, mu) i długie (jego, ciebie, jemu), a po przyimku zmienia się jeszcze pierwsza litera (do niego, nie „do jego”). Omówimy system tak, żebyś w pracy bez wahania odpowiadał na pytania „Widziałeś go?” i „Do kogo dzwonił?”.

Zestaw form: raz na zawsze

Oto odmiana zaimków osobowych w przypadkach potrzebnych na co dzień. W nawiasie forma po przyimku:

• ja: mnie (dopełniacz, biernik, miejscownik); mi / mnie (celownik); mną (narzędnik).
• ty: ciebie, cię; ci / tobie; tobą; o tobie.
• on: jego, go (po przyimku niego); mu / jemu (niemu); nim.
• ona: jej (niej); ją (nią); nią.
• my: nas; nam; nami.
• wy: was; wam; wami.
• oni: ich (nich); im (nim); nimi.

Formy krótkie i długie

Formy krótkie (cię, go, mu, ci, mi) stosuje się w mowie neutralnej, nie mają akcentu i nie stoją na początku zdania. Długie (ciebie, jego, jemu, tobie, mnie) stosujemy, gdy chcemy coś podkreślić lub przeciwstawić albo gdy zaimek stoi na początku lub po przyimku.

• Znam go. — neutralnie. — Jego znam, a ją nie.
• Widzę cię. — Ciebie szukam.
• Daję mu klucz. — Jemu daję klucz, nie tobie.

Zasada j → n po przyimku

To najważniejszy szczegół. Po przyimku zaimki trzeciej osoby zaczynające się od j- lub i- zmieniają początek na n-:

• jego → niego: dla niego, do niego, od niego, bez niego.
• jemu → niemu: dzięki niemu, ku niemu.
• jej → niej: dla niej, do niej, od niej, bez niej.
• ją → nią: przez nią, na nią, za nią.
• ich → nich: dla nich, do nich, od nich.
• im → nim: dzięki nim.

Innymi słowy, nie ma „do jego”, jest tylko do niego; nie ma „z on”, jest tylko z nim. Zasada nie dotyczy zaimków pierwszej i drugiej osoby: do mnie, dla ciebie, o tobie.

Narzędnik i miejscownik

• Rozmawiam z nim.
• Rozmawiam z nią.
• Rozmawiasz ze mną.
• Rozmawiam z tobą.
• Rozmawiamy z nimi.
• Myślę o nim, o niej, o was.

Zaimek „ja” po przyimkach

Zaimek pierwszej osoby w przypadkach zależnych ma kilka szczególnych połączeń, które trzeba po prostu zapamiętać: ze mną, beze mnie, ode mnie, przeze mnie, przede mną, nade mną, dla mnie, do mnie, o mnie, na mnie, u mnie. Przykłady: Zostań ze mną. Zrób to dla mnie. Klucz dostaniesz ode mnie. Przede mną stoi kolejka. Do tej grupy należy też ciebie → tobie / tobą: dla ciebie, o tobie, z tobą.

On, ona i oni: ich czy je

W liczbie mnogiej polski odróżnia formę męskoosobową od wszystkich pozostałych. Jeśli w grupie są mężczyźni, używamy ich / im / nimi: Znam ich. Pomagam im. Dla kobiet, dzieci, zwierząt i rzeczy — je w bierniku: Widzę je (o dziewczynach lub o przedmiotach). Działa to tak samo jak w liczbie mnogiej czasu przeszłego (byli — były).

Słowa-wskaźniki: kogo, komu

Aby wybrać formę, najpierw ustal przypadek na podstawie czasownika lub przyimka. Kilka przydatnych czasowników:

• pomagać komu: Pomagam mu, pomagam jej.
• dziękować komu: Dziękuję ci, dziękuję wam.
• dzwonić do kogo: Dzwonię do niego, do niej.
• pytać kogo: Pytam ją, pytam go.
• czekać na kogo: Czekam na ciebie, na nich.
• znać kogo: Znam go, znam ją.

Przykłady z pracy

• Szef dzwoni do mnie codziennie.
• Daj mi paletę.
• Pomogę ci z kartonami.
• Czekam na ciebie przy bramie.
• Nie widziałem go dziś w pracy.
• Rozmawiałem z nią o grafiku.
• Dziękuję wam za pomoc.

Dialog na magazynie

• — Widziałeś Marka?
• — Tak, widziałem go rano. Rozmawiałem z nim o zmianie.
• — A Anię?
• — Jej dziś nie ma. Zadzwoń do niej, jeśli chcesz.

Trzy typowe błędy

1. „Dzwonię do jego”. Poprawnie: dzwonię do niego. Po przyimku j → n.
2. „Dla mi”. Poprawnie: dla mnie. Po przyimku potrzebna jest forma długa.
3. „Go widzę”. Na początku zdania lepsza forma długa albo zmiana szyku: Widzę go lub Jego widzę.

Praktyka

Postaw zaimek w odpowiedniej formie.

1. Znam ___ (on).
2. Dzwonię do ___ (on).
3. Rozmawiam z ___ (ona).
4. Daję ___ klucz. (ty, celownik)
5. Czekam na ___ (wy).
6. Pomagam ___ (ona).
7. Myślę o ___ (oni).
8. Dziękuję ___ za pomoc. (wy)

Odpowiedzi: 1 — go; 2 — niego; 3 — nią; 4 — ci; 5 — was; 6 — jej; 7 — nich; 8 — wam.

Podsumowanie

Dla szybkiego wyboru zapamiętaj: w mowie neutralnej bierz formę krótką (go, cię, mu), do podkreślenia — długą (jego, ciebie, jemu), a po przyimku w trzeciej osobie stawiaj n- (do niego, z nią, dla nich). To wystarczy, żeby rozmowa w pracy brzmiała naturalnie.