Lekcja 3.2. Przypadki w liczbie mnogiej: tabele końcówek

W liczbie pojedynczej każdy rodzaj ma swoje końcówki. W liczbie mnogiej jest łatwiej: celownik, narzędnik i miejscownik mają prawie zawsze te same końcówki. Trudność jest gdzie indziej — w podziale na rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy. Od tego zaczniemy, a potem omówimy po kolei wszystkie siedem przypadków.

Ta lekcja jest kontynuacją lekcji 3.1 o liczbie pojedynczej. Jak tworzyć formę liczby mnogiej (studenci, koty, okna), wyjaśniamy dokładnie w lekcji 4 o liczbie mnogiej. Tutaj tylko przypominamy mianownik i skupiamy się na pozostałych przypadkach. Ogólny przegląd przypadków znajdziesz w lekcji 3.

Najważniejsza zasada: rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy

W liczbie mnogiej nie ma trzech rodzajów jak w liczbie pojedynczej. Są tylko dwie grupy. Pierwsza to rodzaj męskoosobowy: mężczyźni oraz grupy mieszane, w których jest co najmniej jeden mężczyzna. Druga to rodzaj niemęskoosobowy: kobiety, dzieci, zwierzęta (także koty i psy rodzaju męskiego) oraz wszystkie rzeczy. Dlatego mówimy nowi pracownicy, ale nowe pracownice.

Różnicę widać w trzech miejscach: w mianowniku, w bierniku oraz w przymiotnikach i zaimkach (oni / one, ci / te, moi / moje). W pozostałych przypadkach obie grupy odmieniają się tak samo.

Przykłady w zdaniach:

• Nowi pracownicy zaczynają w poniedziałek.
• Nowe pracownice dostały już grafik.
• Moje koleżanki i Marek byli wczoraj na szkoleniu.

Jak tworzy się mianownik liczby mnogiej

Wszystkie reguły (razem z wymianami t → c, k → c, r → rz) są w lekcji 4. Tutaj tylko ściąga na dalszą część lekcji.

Przykłady w zdaniach:

• Kierowcy czekają przy rampie.
• Klucze leżą na stole w kuchni.
• Lekarze w tej przychodni przyjmują do osiemnastej.

Wszystkie końcówki liczby mnogiej w jednej tabeli

Zobacz wiersze celownika, narzędnika i miejscownika: jedna końcówka dla wszystkich rodzajów — -om, -ami, -ach. Najwięcej pracy wymagają mianownik i dopełniacz, a biernik po prostu powtarza jedną z tych dwóch form.

Przykłady w zdaniach:

• Rozmawiałem z kolegami o nowych grafikach.
• Dzieci sąsiadów bawią się przed domem.
• Wysłałam zdjęcia wszystkim znajomym.

Mianownik liczby mnogiej

Pytanie: kto? co? To forma podmiotu i forma po to są. W rodzaju męskoosobowym ostatnia spółgłoska często się zmienia: Polak → Polacy, student → studenci. Zwierzęta i rzeczy tej wymiany nie mają: kot → koty, magazyn → magazyny.

Przykłady w zdaniach:

• To są moi nowi koledzy z pracy.
• Te paczki są bardzo ciężkie.
• Oni pracują na nocną zmianę, a one na dzienną.

Dopełniacz liczby mnogiej

Pytanie: kogo? czego? To najważniejszy i najtrudniejszy przypadek liczby mnogiej. Używamy go po zaprzeczeniu (nie mam kluczy, nie ma wolnych miejsc), po słowach ilości (dużo ludzi, mało pieniędzy, kilka paczek) i po liczebnikach od pięciu (pięć kobiet, dziesięć zadań). Także po przyimkach bez, do, od, z, u, dla, obok, koło, podczas i po czasownikach szukać, potrzebować, bać się, uczyć się, słuchać.

Rodzaj męski: -ów albo -y/-i

Tutaj nie ma znaczenia, czy to osoba, czy rzecz: decyduje ostatnia głoska tematu. Temat twardy ma -ów, temat miękki lub zakończony na cz, sz, rz, ż, c ma -i albo -y.

Przykłady w zdaniach:

• W firmie brakuje kierowców.
• Szukamy nauczycieli języka polskiego.
• Ile masz kluczy do mieszkania?

Rodzaj żeński i nijaki: końcówka zerowa albo -y/-i

Większość rzeczowników żeńskich na -a i nijakich na -o, -e traci końcówkę: kobieta → kobiet, miasto → miast. Rzeczowniki żeńskie zakończone na spółgłoskę oraz na -ja, -nia mają -i/-y: noc → nocy, lekcja → lekcji. Rzeczowniki nijakie na -um mają -ów.

Przykłady w zdaniach:

• W tym tygodniu mam pięć zmian.
• Nie mam dziś żadnych lekcji.
• Na portalu jest dużo ogłoszeń o pracę.

Końcówka zerowa i wymiany: ó, e, ą

Kiedy końcówka znika, temat często się zmienia. Najczęstsze są trzy wymiany: o → ó (szkoła → szkół), pojawienie się e między spółgłoskami (okno → okien) oraz ę → ą (ręka → rąk). Te formy najlepiej zapamiętać parami.

Przykłady w zdaniach:

• Na tej ulicy jest kilka szkół.
• Kurier przywiózł dwadzieścia paczek.
• Na budowie jest dziś mało osób.

Celownik liczby mnogiej

Pytanie: komu? czemu? To najłatwiejszy przypadek liczby mnogiej: wszystkie rzeczowniki mają -om, przymiotniki -ym (po k, g — -im: polskim). Używamy go, kiedy coś komuś dajemy, mówimy, wysyłamy, a także po czasownikach pomagać, dziękować, ufać, podobać się i przyimkach dzięki, przeciwko, ku.

Przykłady w zdaniach:

• Kierownik dał nowym pracownikom kamizelki.
• Dzięki kolegom szybko nauczyłem się obsługi skanera.
• Dziękujemy wszystkim klientom za cierpliwość.

Biernik liczby mnogiej

Pytanie: kogo? co? Biernik nie ma własnych końcówek — jest tylko zasada wyboru. W rodzaju męskoosobowym biernik = dopełniacz: widzę studentów, zatrudniamy kierowców. W rodzaju niemęskoosobowym biernik = mianownik: widzę koty, znam te kobiety, myję okna.

Tak samo zaimki: o mężczyznach mówimy widzę ich, o pozostałych — widzę je. Biernik występuje po przyimkach na (dokąd, na jak długo), przez, za (za co) i w (grać w karty). Uwaga dla osób mówiących po ukraińsku lub rosyjsku: w tych językach wszystkie istoty żywe mają w bierniku formę dopełniacza, a w polskim tylko mężczyźni.

Przykłady w zdaniach:

• Firma zatrudnia nowych magazynierów.
• Codziennie odbieram paczki z paczkomatu.
• Sąsiadka ma dwa koty, a ja karmię je, kiedy wyjeżdża.

Narzędnik liczby mnogiej

Pytanie: kim? czym? Jedna końcówka dla wszystkich — -ami, w przymiotnikach -ymi (-imi po k, g). Używamy z przyimkiem z (razem z), z przed, za, nad, pod, między (gdzie?), po być / zostać + zawód (Oni są kierowcami) oraz po interesować się, opiekować się, zajmować się, kierować.

Przykłady w zdaniach:

• Oni są kierowcami w tej samej firmie.
• Między regałami jest za mało miejsca.
• Zajmuję się zamówieniami i fakturami.

Wyjątki: -mi zamiast -ami

Kilka bardzo częstych słów ma krótką końcówkę -mi, zwykle ze zmiękczeniem przed nią. Trzeba je zapamiętać — forma „z ludziami” od razu brzmi obco.

Przykłady w zdaniach:

• Pracuję z ludźmi z całej Europy.
• W weekendy opiekuję się dziećmi sąsiadki.
• Spotkałem się z przyjaciółmi po pracy.

Miejscownik liczby mnogiej

Pytanie: o kim? o czym? (także gdzie?). Miejscownik zawsze występuje z przyimkiem: w, na, o, przy, po. Końcówka jest jedna — -ach, w przymiotnikach -ych (-ich po k, g). Inaczej niż w liczbie pojedynczej nie ma tu wymian: w sklepie, ale w sklepach; na stole, ale na stołach.

Przykłady w zdaniach:

• W dużych miastach łatwiej znaleźć pracę.
• Przy kasach stoją długie kolejki.
• Po zajęciach idę na zakupy.

Mały wyjątek to nazwy trzech państw, które mają tylko liczbę mnogą: Niemcy → w Niemczech, Włochy → we Włoszech, Węgry → na Węgrzech. Tutaj jest końcówka -ech z wymianą. Inne takie nazwy są regularne: Czechy → w Czechach, Karpaty → w Karpatach.

Wołacz liczby mnogiej

W liczbie mnogiej wołacz zawsze ma taką samą formę jak mianownik. Nie trzeba uczyć się nowych końcówek, wystarczy pamiętać o rodzaju w przymiotnikach: Drodzy koledzy!, ale Drogie koleżanki! Oficjalny zwrot do grupy to Szanowni Państwo!

Przykłady w zdaniach:

• Koledzy, zebranie zaczyna się o ósmej.
• Drogie panie, dziękujemy za udział w szkoleniu.
• Szanowni Państwo, pociąg do Gdańska jest opóźniony.

Słowa z nieregularną liczbą mnogą

Niektóre słowa w liczbie mnogiej zmieniają się całkowicie albo mają własne formy w kilku przypadkach. Spotkasz je codziennie, dlatego warto nauczyć się ich z tabeli.

Przykłady w zdaniach:

• W kolejce do urzędu stało dużo ludzi.
• Mieszkam w Polsce od trzech lat.
• Po całym dniu przy komputerze bolą mnie oczy.

Przymiotniki i zaimki w liczbie mnogiej

Przymiotnik w liczbie mnogiej rozróżnia tylko dwie grupy — męskoosobową i niemęskoosobową — i to tylko w mianowniku i bierniku. W pozostałych przypadkach formy są wspólne: -ych, -ym, -ymi. Tak samo odmieniają się zaimki ten i mój.

Przykłady w zdaniach:

• Wszystkie nowe pracownice przeszły szkolenie BHP.
• Nie znam jeszcze tych ludzi.
• Rozmawiałam z moimi koleżankami o urlopach.

Wymiany w przymiotnikach męskoosobowych

W formie męskoosobowej ostatnia spółgłoska tematu się zmienia, tak jak w rzeczownikach (student → studenci). Forma niemęskoosobowa zostaje bez zmian.

Przykłady w zdaniach:

• Polscy koledzy pomogli mi z dokumentami.
• Zmęczeni kierowcy czekają na rozładunek.
• Młodzi ludzie często przeprowadzają się do dużych miast.

Pełne tabele odmiany w liczbie mnogiej

Poniżej wzory, do których możesz wracać, kiedy masz wątpliwości. Porównaj wiersze biernika: w rodzaju męskoosobowym powtarza dopełniacz, w pozostałych — mianownik.

Rodzaj męskoosobowy: student, lekarz, człowiek → ludzie

Przykłady w zdaniach:

• Studenci z Ukrainy często pracują w weekendy.
• Do lekarzy specjalistów są długie kolejki.
• Z tymi ludźmi dobrze się pracuje.

Zwierzęta i rzeczy rodzaju męskiego: kot, dom, klucz

Przykłady w zdaniach:

• Nie zostawiaj kluczy w drzwiach.
• W tych domach mieszkają pracownicy z agencji.
• Sąsiadka ma trzy koty i dwa psy.

Rodzaj żeński i nijaki: kobieta, noc, okno, zadanie, dziecko

Przykłady w zdaniach:

• Kobiety z naszej zmiany kończą o dwudziestej drugiej.
• Po kilku nocach pracy jestem bardzo zmęczony.
• Proszę zamknąć okna przed wyjściem.

Przymiotnik + rzeczownik: nowi pracownicy, duże magazyny

Przykłady w zdaniach:

• Agencja szuka nowych pracowników do dużych magazynów.
• Kierownik rozmawiał z nowymi pracownikami o zasadach bezpieczeństwa.
• W dużych magazynach często pracuje się na trzy zmiany.

Typowe błędy

Większość błędów w liczbie mnogiej wynika z mylenia rodzaju męskoosobowego z pozostałymi albo z używania -ami wszędzie. Oto najczęstsze.

Przykłady w zdaniach:

• Na szkoleniu poznałem nowych kolegów i nowe koleżanki.
• Mój brat pracował dwa lata w Niemczech.
• Bez pieniędzy i bez dokumentów trudno wynająć mieszkanie.

Ćwiczenia z odpowiedziami

Ćwiczenie 1. Wstaw słowo w dopełniaczu liczby mnogiej

1. Nie mam ___ (klucz) do biura.
2. W magazynie brakuje ___ (pracownik).
3. W tym tygodniu mam pięć ___ (zmiana).
4. Na naszym osiedlu jest dużo ___ (dziecko).
5. Na portalu jest dużo ___ (mieszkanie) do wynajęcia.
6. W tej dzielnicy jest kilka ___ (szkoła).
7. Ile masz dziś ___ (lekcja)?

Odpowiedzi: kluczy, pracowników, zmian, dzieci, mieszkań, szkół, lekcji.

Ćwiczenie 2. Męskoosobowy czy nie? Wybierz poprawną formę

1. ___ (nowy) kierowcy zaczynają jutro.
2. ___ (nowy) pracownice są już na hali.
3. Codziennie widzę tu tych samych ___ (student).
4. Na podwórku widzę ___ (kot) sąsiadki.
5. Znam ___ (ten) kobiety z kursu polskiego.
6. Zatrudniamy doświadczonych ___ (magazynier).
7. To są ___ (polski) lekarze z naszej przychodni.

Odpowiedzi: nowi, nowe, studentów, koty, te, magazynierów, polscy.

Ćwiczenie 3. Narzędnik czy miejscownik? Wstaw słowa w odpowiedniej formie

1. Lubię pracować z ___ (człowiek, l. mn.).
2. Na zebraniu rozmawialiśmy o ___ (nowy grafik).
3. Po południu opiekuję się ___ (dziecko).
4. Mój kuzyn mieszka w ___ (Niemcy).
5. Między ___ (regał) jest bardzo wąsko.
6. W ___ (duży sklep) są teraz promocje.
7. W sobotę spotkałam się z ___ (przyjaciel).

Odpowiedzi: ludźmi, nowych grafikach, dziećmi, Niemczech, regałami, dużych sklepach, przyjaciółmi.

Kiedy te ćwiczenia będą dla ciebie łatwe, wróć do lekcji 3.1 i porównaj liczbę pojedynczą z mnogą na tych samych słowach: w sklepie — w sklepach, z kolegą — z kolegami, widzę kota — widzę koty.