Pytania i szyk wyrazów po polsku: czy, gdzie, dokąd, ile, z kim — jak pytać bez błędów

Gdy trzeba zapytać o drogę, cenę czy grafik, na pierwszym planie nie jest gramatyka, lecz umiejętność szybkiego sformułowania pytania. W polskim buduje się je prościej niż w wielu językach, ale jest kilka drobiazgów, na których ludzie się potykają: szyk wyrazów, przypadek po przyimku i różnica między „gdzie” a „dokąd”. Omówimy system, a potem gotowe pytania, które przydadzą się na rozmowie kwalifikacyjnej, w mieście i w pracy.

Pytania „tak/nie”: czy i intonacja

Najprościej dodać na początku słowo czy. Szyk reszty zdania się nie zmienia:

• Czy pracujesz w niedzielę?
• Czy masz wolny dzień?
• Czy to jest daleko?

W rozmowie czy można pominąć i pytać samą intonacją: Pracujesz w niedzielę? Masz wolny dzień? W sytuacjach formalnych (rozmowa kwalifikacyjna, urząd) lepiej zostawić czy.

Wyrazy pytające

• kto; co.
• gdzie (miejsce); dokąd (kierunek); skąd.
• kiedy; jak długo; od kiedy.
• dlaczego; po co.
• jak; ile.
• jaki, jaka, jakie; który, która, które; czyj, czyja, czyje.

Wyraz pytający stoi na początku: Gdzie pracujesz? Kiedy zaczynasz? Dlaczego tu jesteś? Czasownik następuje zaraz po nim.

Gdzie czy dokąd

W polszczyźnie potocznej często mówi się Gdzie idziesz? zamiast „dokąd”, ale poprawnie należy rozróżniać: gdzie — miejsce, dokąd — kierunek, skąd — pochodzenie: Gdzie jesteś? Dokąd idziesz? Skąd jesteś? W mowie oficjalnej i na egzaminach potrzebne jest właśnie takie rozróżnienie.

Przyimek przed wyrazem pytającym

Jeśli do pytania należy przyimek, stoi on przed wyrazem pytającym, a ten przyjmuje wymagany przypadek:

• Z kim rozmawiasz? (narzędnik)
• O czym myślisz? (miejscownik)
• Na co czekasz? (biernik)
• Do kogo dzwonisz? (dopełniacz)
• Dla kogo to jest? (dopełniacz)
• Czym jedziesz do pracy? (narzędnik)

Nie mówimy „Z kogo rozmawiasz?”: po z stoi tu narzędnik, więc z kim.

Ile

Słowo ile wymaga dopełniacza następnego rzeczownika: Ile masz lat? Ile godzin pracujesz? Ile to kosztuje? Ile płacą za godzinę? Nie mówi się „Jak masz lat?” — to kalka z innego języka. Poprawnie: Ile masz lat?

Jaki i który

• Jaka jest stawka? — pytanie o właściwość.
• Jakie masz doświadczenie?
• Który autobus jedzie do centrum? — wybór ze znanego zbioru.
• Którą zmianę wolisz?

Szyk wyrazów: swobodny, ale z logiką

W polskim szyk jest swobodniejszy niż w angielskim, ale wariant neutralny to podmiot, orzeczenie, dopełnienie: Pracuję w fabryce. Nowa lub ważna informacja trafia na koniec. Porównaj: Pracuję w fabryce (odpowiedź na „gdzie pracujesz?”) i W fabryce pracuję (właśnie w fabryce, a nie gdzie indziej). W pytaniach tak samo: Kiedy zaczynasz pracę? — neutralnie.

Pytania na rozmowie kwalifikacyjnej

• Dlaczego chce pan pracować w naszej firmie?
• Czy ma pan doświadczenie na magazynie?
• Ile lat pracował pan na wózku widłowym?
• Kiedy może pan zacząć?
• Czy zna pan język polski?

Pytania w mieście i w pracy

• Przepraszam, gdzie jest przystanek?
• Jak dojść na dworzec?
• Co to znaczy?
• Jak to się mówi po polsku?
• Czy może pani powtórzyć?
• O której kończy się zmiana?

Pytania na ulicy: pytanie o drogę

Gdy pytasz o drogę, zacznij od Przepraszam, a potem zadaj pytanie: Przepraszam, jak dojść do centrum? Przepraszam, czy to daleko stąd? Przepraszam, który autobus jedzie na dworzec? Odpowiedź usłyszysz zwykle z wyrazami prosto, w lewo, w prawo, za rogiem. Zapisz je sobie od razu.

Pytania potwierdzające

Żeby potwierdzić to, co powiedziano, polski dodaje prawda? albo tak?: Pracujesz tu od roku, prawda? Można też dodać nie?: Dobra praca, nie?

Dialog na rozmowie kwalifikacyjnej

• — Dzień dobry. Jak się pan nazywa?
• — Nazywam się Taras Kowal.
• — Skąd pan pochodzi i od kiedy mieszka pan w Polsce?
• — Jestem ze Lwowa, w Polsce mieszkam od dwóch lat.
• — Dlaczego szuka pan pracy w magazynie?

Trzy typowe błędy

1. „Z kogo rozmawiasz?” Poprawnie: z kim rozmawiasz?
2. „Jak masz lat?” Poprawnie: ile masz lat?
3. „Gdzie jedziesz?” jako pytanie o kierunek na egzaminie. Poprawniej: dokąd jedziesz?

Praktyka

Ułóż pytania do wyróżnionych słów.

1. Pracuję w Warszawie. → ___ pracujesz?
2. Idę do pracy. → ___ idziesz?
3. Rozmawiam z szefem. → ___ rozmawiasz?
4. Pracuję osiem godzin. → ___ godzin pracujesz?
5. Mam dwadzieścia pięć lat. → ___ masz lat?
6. Zaczynam o szóstej. → ___ zaczynasz?
7. To jest moja paleta. → ___ to jest paleta?
8. Jestem z Ukrainy. → ___ jesteś?

Odpowiedzi: 1 — Gdzie; 2 — Dokąd; 3 — Z kim; 4 — Ile; 5 — Ile; 6 — O której; 7 — Czyja; 8 — Skąd.

Podsumowanie

Zapamiętaj: do „tak/nie” bierz czy, wyraz pytający stawiaj na początku, przyimek przed nim, a po ile dopełniacz. Rozróżniaj gdzie, dokąd, skąd. Dzięki tym zasadom zapytasz o drogę, stawkę i grafik oraz zrozumiesz pytanie na rozmowie kwalifikacyjnej.