Obywatelstwo polskie: dwie drogi i kto może liczyć na którą

Panuje przekonanie, że polskie obywatelstwo „dostaje się po dziesięciu latach życia w Polsce”. To nie do końca prawda. Dziesięć lat to tylko jedna z kilku podstaw i wcale nie najkrótsza. Dla jednych droga trwa rok od uzyskania pobytu stałego, dla innych trzy lata, a dla niektórych formalnych terminów nie ma wcale.

Różnica polega na tym, którą z dwóch dróg idziesz.

Droga pierwsza: nadanie obywatelstwa przez Prezydenta

Prezydent może nadać obywatelstwo każdemu cudzoziemcowi, bez wymogów co do stażu i języka. To jednak decyzja uznaniowa: odmowy się nie uzasadnia i nie można jej zaskarżyć. Wniosek składa się przez wojewodę lub konsula. Tą drogą idą zwykle osoby szczególnie zasłużone albo takie, które nie mieszczą się w żadnej kategorii drogi drugiej.

Droga druga: uznanie za obywatela przez wojewodę

Tu obowiązują jasne kryteria: jeśli je spełniasz, wojewoda musi uznać cię za obywatela. Najważniejsze kategorie:

• 3 lata pobytu stałego lub rezydenta długoterminowego UE, do tego stabilny dochód i tytuł prawny do lokalu.
• 2 lata pobytu stałego i małżeństwo z obywatelem polskim trwające co najmniej 3 lata.
• 10 lat nieprzerwanego legalnego pobytu, pobyt stały, dochód i mieszkanie.
• 1 rok pobytu stałego udzielonego w związku z polskim pochodzeniem lub Kartą Polaka.
• 2 lata pobytu stałego dla osób ze statusem uchodźcy.

Terminy liczy się nieprzerwanie i od dnia uzyskania pobytu stałego, a nie od przyjazdu. W Polsce co jakiś czas dyskutuje się zmiany wydłużające te terminy, więc przed złożeniem wniosku sprawdź aktualne brzmienie ustawy.

B1 — warunek obowiązkowy

Do uznania za obywatela potrzebne jest potwierdzenie znajomości polskiego co najmniej na poziomie B1:

• certyfikat państwowy z języka polskiego jako obcego;
• świadectwo polskiej szkoły — średniej lub wyższej;
• dyplom uczelni ze studiów prowadzonych po polsku.

Zwykłe zaświadczenia ze szkół językowych nie są akceptowane. Bez właściwego dokumentu wniosek wraca bez rozpatrzenia merytorycznego.

A co z dotychczasowym obywatelstwem

Polska nie wymaga zrzeczenia się innego obywatelstwa. Dla państwa polskiego będziesz jednak wyłącznie obywatelem polskim. Jak twój kraj traktuje podwójne obywatelstwo — to osobna kwestia do sprawdzenia w jego prawie.

Ile to kosztuje

Opłata za decyzję o uznaniu za obywatela wynosi 219 zł. Do tego dochodzą tłumaczenia przysięgłe i certyfikat B1. Postępowanie trwa oficjalnie kilka miesięcy, w praktyce różnie w zależności od województwa.

Lista kontrolna przed złożeniem wniosku

• Kategoria. Ustal, która podstawa cię dotyczy, i sprawdź aktualny termin.
• Data pobytu stałego. Od niej liczy się termin — trzymaj decyzję pod ręką.
• Ciągłość. Policz wyjazdy: długie przerwy mogą „wyzerować” staż.
• Certyfikat B1 albo polskie świadectwo lub dyplom.
• Dochody i mieszkanie — PIT-y, zaświadczenia, umowa najmu lub akt własności.
• Akty urodzenia i małżeństwa z tłumaczeniem przysięgłym.