Zasiłek dla bezrobotnych dla cudzoziemca: kto dostanie i jak się zarejestrować

— Jestem cudzoziemcem, nic mi się nie należy — mówi Andrij, którego po dwóch latach w fabryce zredukowano razem z całą zmianą. To chyba najczęstsze przekonanie wśród Ukraińców i Białorusinów, którzy tracą pracę w Polsce. I najdroższe: przez nie ludzie miesiącami żyją z oszczędności, choć mogliby pobierać zasiłek i mieć ubezpieczenie zdrowotne.

Cudzoziemiec, który legalnie pracował i odprowadzał składki, może zarejestrować się jako bezrobotny na takich samych zasadach jak obywatel Polski. Jest jednak kilka szczegółów, przez które w praktyce urzędy odmawiają — o nich poniżej.

Kto może się zarejestrować

• Legalny pobyt z dostępem do rynku pracy. Karta pobytu, karta stałego pobytu, status rezydenta długoterminowego UE albo status UKR w przypadku obywateli Ukrainy.
• Gotowość do pracy. Nie pracujesz, nie studiujesz stacjonarnie i możesz podjąć pracę, jeśli zostanie zaproponowana.
• Miejsce pobytu. Rejestracja w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu. Zameldowanie zwykle nie jest wymagane, ale adres musi być prawdziwy.

Status bezrobotnego daje ubezpieczenie zdrowotne w NFZ nawet bez zasiłku. Już samo to często uzasadnia rejestrację.

Kto dostanie pieniądze: zasada 365 dni

Sama rejestracja nie oznacza zasiłku. Przysługuje on, jeśli w ciągu 18 miesięcy przed rejestracją łącznie przez co najmniej 365 dni:

• Pracowałeś na umowie o pracę lub umowie zlecenie, i
• Zarabiałeś co najmniej płacę minimalną, od której odprowadzano składkę na Fundusz Pracy.

Tu leży najczęstsza przyczyna odmowy: na zleceniu z małą liczbą godzin miesięczny dochód bywa niższy od płacy minimalnej, a takie miesiące się nie liczą. Praca na Ukrainie czy w innym kraju spoza UE też nie wlicza się do 365 dni.

Ile i jak długo

Wysokość zasiłku jest co roku waloryzowana od 1 czerwca, a dokładną kwotę poda urząd pracy. Zależy ona od łącznego stażu: przy stażu poniżej 5 lat jest niższa, powyżej 20 lat — wyższa. Standardowo zasiłek wypłaca się przez 180 dni, a w niektórych przypadkach (np. osobom po 50. roku życia z długim stażem lub rodzicom dzieci do 15 lat) dłużej.

Jeśli zwolniłeś się sam albo za porozumieniem z własnej inicjatywy, zasiłek zacznie się dopiero po 90 dniach od rejestracji. Przy zwolnieniu z przyczyn leżących po stronie pracodawcy — bez karencji.

Jak się zarejestrować krok po kroku

1. Dokumenty. Paszport lub karta pobytu, PESEL, świadectwa pracy z ostatnich 18 miesięcy, dyplom lub świadectwo szkolne (z tłumaczeniem, jeśli masz).
2. Wniosek online. Przez praca.gov.pl z profilem zaufanym albo osobiście w urzędzie.
3. Wizyta u doradcy. Termin wyznaczany po złożeniu wniosku; ustala się profil i plan pomocy.
4. Decyzja. Urząd wydaje decyzję o statusie bezrobotnego i osobno o prawie do zasiłku.

Rejestruj się jak najszybciej po utracie pracy. Zasiłek liczy się od dnia rejestracji, nie od dnia zwolnienia — straconych tygodni nikt nie zwróci.

Oprócz zasiłku urząd pracy może skierować na bezpłatne kursy i kwalifikacje — np. na wózki widłowe z egzaminem UDT — albo na płatny staż. Dla cudzoziemca to często szybsza droga do lepszej pracy niż sam zasiłek.

Obowiązki, przez które traci się status

• Wizyty. Niestawienie się w wyznaczonym terminie bez uzasadnienia oznacza utratę statusu.
• Oferty. Odmowa odpowiedniej pracy, stażu czy szkolenia bez powodu również.
• Dorywcza praca. Każdą płatną pracę, nawet na kilka dni, trzeba zgłosić. Niezgłoszona oznacza zwrot zasiłku.
• Wyjazd. Wyjazd za granicę trzeba zgłosić; długa nieobecność kończy status.

Karta pobytu a bezrobocie

Jeśli karta pobytu została wydana w związku z pracą u konkretnego pracodawcy, rejestracja jako bezrobotny nie przedłuża jej podstawy. Po utracie pracy trzeba powiadomić wojewodę i szukać nowego pracodawcy. Sprawdź swoją sytuację w urzędzie wojewódzkim — zasady dla różnych kart się różnią.

Checklista po utracie pracy

• Świadectwo pracy. Odbierz je w ostatnim dniu pracy.
• 365 dni. Policz miesiące z ostatnich 18 z dochodem co najmniej równym płacy minimalnej.
• Rejestracja. Złóż wniosek na praca.gov.pl w pierwszych dniach.
• Wojewoda. Jeśli karta pobytu jest związana z pracą — powiadom w ciągu 15 dni roboczych.
• Ubezpieczenie. Sprawdź, czy zgłoszono cię do NFZ jako bezrobotnego.
• Kalendarz. Zapisz terminy wizyt — opuszczenie jednej kosztuje status.