Okres próbny, czas określony, nieokreślony: rodzaje umów o pracę w praktyce

Dla wielu cudzoziemców „umowa o pracę” brzmi jak gwarancja: podpisałeś — jesteś „na etacie”. Tymczasem umowa o pracę ma trzy rodzaje, a od tego, który masz, zależy, jak łatwo można cię zwolnić i z jakim wyprzedzeniem sam musisz uprzedzić o odejściu.

Popularne jest przekonanie, że umowa na czas określony jest „gorsza” i można ją rozwiązać w każdej chwili. To już nieaktualne: od 2016 roku okresy wypowiedzenia są takie same jak przy umowie bezterminowej, a od 2023 roku pracodawca musi też podać przyczynę. Różnice między rodzajami umów są dziś mniejsze, niż się wydaje — ale istnieją.

1. Umowa na okres próbny

„Test” dla obu stron. Maksymalna długość zależy od planowanej kolejnej umowy:

• Do 1 miesiąca — jeśli kolejna umowa ma trwać krócej niż 6 miesięcy.
• Do 2 miesięcy — jeśli kolejna umowa ma trwać 6–12 miesięcy.
• Do 3 miesięcy — w pozostałych przypadkach, m.in. przed umową na czas nieokreślony.

Wypowiedzenie na okresie próbnym jest krótkie: 3 dni robocze przy umowie do dwóch tygodni; 1 tydzień przy dłuższej niż dwa tygodnie; 2 tygodnie przy trzymiesięcznej. Ponowna umowa na okres próbny z tym samym pracownikiem jest możliwa tylko wyjątkowo — np. na zupełnie inne stanowisko.

2. Umowa na czas określony

Najczęstsza u cudzoziemców, szczególnie przez agencje. Kończy się w konkretnym dniu, ale ustawa ogranicza jej przedłużanie:

• Najwyżej 33 miesiące łącznie u jednego pracodawcy.
• Najwyżej 3 umowy z rzędu.
• Czwarta umowa lub 34. miesiąc — i umowa z mocy prawa staje się umową na czas nieokreślony.

Są wyjątki: umowa na zastępstwo, praca sezonowa, praca na czas kadencji. Nie wliczają się do limitu.

3. Umowa na czas nieokreślony

Najstabilniejsza opcja. Nie ma daty końcowej, a żeby zwolnić pracownika, pracodawca musi wskazać konkretną, rzeczywistą przyczynę. Banki chętniej udzielają kredytu, wynajmujący — mieszkania, a przy karcie pobytu czy rezydenta to dobry dowód stabilnego dochodu.

Okresy wypowiedzenia: takie same dla określonej i nieokreślonej

Przy obu umowach zależą od stażu u danego pracodawcy:

• Poniżej 6 miesięcy — 2 tygodnie.
• Od 6 miesięcy do 3 lat — 1 miesiąc.
• Powyżej 3 lat — 3 miesiące.

Okresy działają w obie strony: jeśli to ty się zwalniasz, też musisz je przepracować. Zawsze można jednak umówić się na rozwiązanie za porozumieniem stron w dowolnym terminie.

Co musi zawierać każda umowa o pracę

• Forma pisemna przed rozpoczęciem pracy. Umowę podpisuje się przed pierwszym dniem pracy, a nie „za tydzień, jak księgowość przygotuje”.
• Informacja o warunkach zatrudnienia. W ciągu 7 dni pracodawca musi na piśmie poinformować cię o czasie pracy, przerwach, urlopie, okresie wypowiedzenia i innych warunkach.
• Zgłoszenie do ZUS. W ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy. Sprawdzisz je w PUE/eZUS.
• Stanowisko, miejsce, wynagrodzenie, wymiar etatu. Bez nich umowa jest niepełna.

Jak to wykorzystać w praktyce

Jeśli od dwóch lat jesteś w jednej firmie na umowach na czas określony, policz miesiące i liczbę umów. Zbliżasz się do 33 miesięcy lub czwartej umowy — pracodawca albo zaproponuje umowę bezterminową, albo zakończy współpracę. Wiedząc to wcześniej, możesz negocjować albo spokojnie szukać nowego miejsca.

I jeszcze jedno: jeśli pracodawca wypowiada umowę na czas określony, masz prawo znać przyczynę — tak samo jak przy bezterminowej. Jeśli jej nie podano albo jest nieprawdziwa, wypowiedzenie można zaskarżyć do sądu pracy w ciągu 21 dni.

Checklista: jaką mam umowę

• Tytuł. Szukaj słów „na okres próbny”, „na czas określony” lub „na czas nieokreślony”.
• Data końcowa. Znajdź ją i wpisz do kalendarza.
• Limit. Policz, ile umów i miesięcy masz już u tego pracodawcy.
• Wypowiedzenie. Ustal swój okres według stażu w firmie.
• Informacja. Sprawdź, czy dostałeś na piśmie warunki zatrudnienia w ciągu 7 dni.
• ZUS. Upewnij się w PUE/eZUS, że cię zgłoszono.