10 punktów umowy, które cudzoziemiec powinien przeczytać przed podpisem

Pierwszy dzień pracy, rano, w sali dziesięć nowych osób, każda dostaje plik papierów: „Tu, tu i tu podpis, szybciutko, bo bus do magazynu czeka”. Brzmi znajomo? Właśnie tak podpisuje się najwięcej umów, których potem się żałuje. Cudzoziemcy, dla których polski nie jest pierwszym językiem, są w tej sytuacji szczególnie narażeni.

Panuje przekonanie, że w Polsce „wszystkie umowy są takie same”, więc nie ma sensu ich czytać. To nieprawda. Dwie umowy z tą samą stawką mogą różnić się o kilkaset złotych miesięcznie — przez zakwaterowanie, kary czy godziny. Oto dziesięć miejsc, na które warto spojrzeć, nawet jeśli masz pięć minut.

1–3. Kto, z kim i jaka umowa

• 1. Rodzaj umowy. Umowa o pracę, umowa zlecenie czy umowa o pracę tymczasową. Od tego zależą urlop, L4, dodatki nocne i ochrona przed zwolnieniem. Rodzaj zwykle jest w samym tytule.
• 2. Pracodawca. Kto dokładnie podpisuje z tobą umowę: agencja, firma, w której będziesz pracować, czy jeszcze inna firma. To ona wypłaca pensję i do niej kierujesz roszczenia.
• 3. Twoje dane. Imię, numer paszportu, PESEL. Błąd w jednej literze utrudnia potem sprawy w ZUS, urzędzie skarbowym i przy karcie pobytu.

4–6. Pieniądze i czas

• 4. Stawka — brutto czy netto. W umowie prawie zawsze jest brutto. Jeśli obiecano ci „25 na rękę”, a w umowie jest 25 brutto, na rękę wyjdzie wyraźnie mniej. Sprawdź też, czy stawka jest godzinowa, czy miesięczna.
• 5. Godziny i grafik. Pełny etat czy część, liczba godzin w tygodniu, zmiany, noce. Na zleceniu — sposób potwierdzania liczby godzin: to obowiązkowy element umowy.
• 6. Okres umowy. Data rozpoczęcia i zakończenia, okres próbny. Zlecenie bez daty końcowej to rzecz normalna, umowa o pracę — nie.

7–8. Potrącenia i kary

• 7. Mieszkanie, dojazd, odzież. Jeśli agencja potrąca pieniądze z pensji, kwota musi być podana, a na umowie o pracę każde potrącenie wymaga twojej pisemnej zgody. Szukaj słów potrącenie, zakwaterowanie, odzież robocza.
• 8. Kary umowne. Za nieobecność, za wcześniejsze rozwiązanie umowy, za zniszczone narzędzie. Na zleceniu zdarzają się często i bywają absurdalnie wysokie. Na umowie o pracę kary ogranicza Kodeks pracy.

9–10. Jak odejść i co zostaje u ciebie

• 9. Rozwiązanie umowy. Z jakim wyprzedzeniem trzeba uprzedzić i co, jeśli odejdziesz wcześniej. Na umowie o pracę okresy określa ustawa, na zleceniu — sama umowa, i tam bywają przykre niespodzianki.
• 10. Język i egzemplarz. Umowa powinna być w zrozumiałym dla ciebie języku lub z tłumaczeniem — przy cudzoziemcach na zezwoleniu na pracę pracodawca ma obowiązek je zapewnić. I koniecznie twój egzemplarz z podpisami obu stron.

Umowa po polsku, a język jeszcze słaby

Poproś o przesłanie umowy wcześniej — choćby wieczorem dzień przed. Wtedy można ją spokojnie przetłumaczyć w aplikacji w telefonie albo pokazać znajomemu, który zna polski. Nie trzeba tłumaczyć całości: wystarczą części o wynagrodzeniu, czasie pracy, potrąceniach, karach umownych i rozwiązaniu umowy. Tam kryją się niespodzianki.

Jeśli agencja odmawia pokazania umowy przed pierwszym dniem pracy, nie dowodzi to jeszcze oszustwa, ale to powód do większej ostrożności. Uczciwe firmy zwykle nie mają nic przeciwko temu, by kandydat spokojnie przeczytał dokument.

Co powinno zaniepokoić od razu

• Paszport. Prośba o zostawienie oryginału paszportu „w depozycie”. Nikt poza organami państwa nie ma prawa go zabierać.
• Puste pola. Niewpisana stawka czy data — „uzupełnimy później”.
• Brak kopii. „Kopię damy później”, czyli może nigdy.
• Presja. Brak czasu na przeczytanie lub sfotografowanie dokumentu. Normalny pracodawca da choćby dziesięć minut.

Zrób zdjęcie każdej strony przed podpisem — to minuta. Jeśli później pojawi się spór, zdjęcia pomogą bardziej niż ustne obietnice. Zachowaj je także po zakończeniu pracy: spory o pieniądze czasem pojawiają się po pół roku.

Checklista na 5 minut przed podpisem

• Tytuł umowy. Wiedz, na jakiej umowie pracujesz.
• Pracodawca. Zapisz nazwę i NIP firmy, z którą podpisujesz.
• Stawka. Brutto czy netto, za godzinę czy za miesiąc.
• Potrącenia. Znajdź wszystkie kwoty za mieszkanie, dojazd i odzież.
• Kary. Przeczytaj część o karach umownych.
• Zdjęcia i kopia. Sfotografuj strony i zabierz swój egzemplarz.